Starożytny Korynt

Korynt był jednym z kluczowych greckich poleis, swoją rolę zawiedzięczał przynajmniej po części korzystnemu położeniu na Przesmyku Korynckim, łączącym Attykę z Peloponezem. Nie leżał jednakże bezpośrednio nad morzem, miał za to dwie zależne miejscowości portowe – Lechaio nad Zatoką Koryncką oraz Cechrea nad Zatoką Sarońską. Warto zauważyć, że współczesna lokalizacja Koryntu nie odpowiada jego starożytnemu położeniu.

Najdawniejsze, prehistoryczne dzieje są owiane tajemnicą – jednakże wokół Koryntu znaleziono liczne ślady z czasów pre-mykeńskich i mykeńskich. Począwszy od około 900 roku p.n.e. na terenie starożytnego Koryntu znajdujemy ślady nieprzerwanego osadnictwa. Najstarsze ruiny (Świątynia Apolla) datuje się na około 540 rok p.n.e. Korynt pierwotnie (do 747 roku p.n.e.) był władany przez królów z dynastii Bakhiadów, zapoczątkowanej przez Bakkhisa. Starożytni Koryntianie wywodzili swoje pochodzenie od Aletesa, prawnuka Heraklesa. Dowody archeologiczne sugerują jednakże, że podobnie do Sikyon i Megary, Korynt został założony przez przybyszów z Argos.

Od 657 roku p.n.e. Koryntem rządzili tyranii – pierwszym z nich był Cypselus, jego następcą Periander. Niemal stol lat później pojawiają się pierwsze korynckie monety, z wizerunkiem Pegaza. Wprowadzenie ich wiąże się z jednej strony z wolą tyranów, z drugiej z ich aktywnoscią kolonizacyjną w dzisiejszej północnej Grecji. Od około połow VI wieku p.n.e. władzę tyranów zastępuje oligarchia.

W 146 roku p.n.e. Korynt został zburzony przez Rzymian jako kara za ich rolę w walkach z Rzymianami. Dopiero pod auspicjami Juliusza Cezara na miejscu dawnego greckiego miasta posadowiono nową rzymską kolonię Laus Julia Corinthiensis. Te dwa fakty są prawdopodobnym wytłumaczeniem, dlaczego tak względnie małe są zachowane pozostałości architektury korynckiej.

Począwszy od inwazji gockiej w 395 cała kontynentalna Grecja, w tym i Korynt były miejscem powtarzających się najazdów ludów z północy, z początku germańskich, później zastąpionych przez potęgę awarsko-słowiańską. W wiekach VIII i IX autorzy bizantyńscy określają Peloponez jako krainę słowiańską, a Korynt na jakiś czas staje się niemal zapomniany. Korynt był cały czas jednakże istotnym ośrodkiem bizantyńskiej władzy, najpierw jako stolica Thema Hellas, później oddzielnej Thema Peloponnisou. Wiek X i XI dzięki względnemu pokojowi były czasem rozkwitu miasta. Jego kres nadszedł wraz ze zdobuciem i złupieniem Koryntu przez Normanów pod wodzą Rogera z Sycylii w 1147.

Ceramika Koryncka
Korynt był obok Aten jednym z dwóch głównych ośrodków produkcji ceramicznej w starożytnym świecie greckim. Od X/IX wieku ceramika koryncka wiodła prym, dopiero w VII wieku p.n.e. ośrodek ateński zaczął dominować i nadawać ton. Wtedy to zaczęła się upowszechniać ceramika czarno-figurowa. Ko-dominacja koryncko-ateńska trwała mniej więcej do IV wieku p.n.e. gdy na prowadzeznie zaczęły się wysuwać odległe ośrodki.

Hexamilion
Hexamilion to zbudowany w latach 408-450 z inicjatywy cesarza Teodozjusza II mur przecinający Przesmyk Koryncki w jego najwęższym miejscu, mającym około 7 km. W średniowieczu przez długi czas zapomniany, był wielokrotnie odnawiany dopiero w XV wieku w związku z bezpośrednim zagrożeniem tureckim. Wtedy jednak nie stanowił już wielkiej przeszkody dla wyposażonych w armaty najeźdźców.

Igrzyska Istmijskie
Jedne z czterech igrzysk panhelleńskich, obok Igrzysk Pytyjskich w Delfach na cześć Apolla, Igrzysk Olimipijskich w Olimipii na cześć Zeusa oraz Igrzysk Nemejskich w Nemei również ku czci Zeusa. Igrzyska Istmijskie odbywały się co dwa lata przy Sanktuarium Posejdona w Istmii na Przesmyku Korynckim.

Kolonizacja koryncka
Korynt był jednym z poleisi bardziej aktywnych na morzu i w trakcie wielkiej kolonizacji. Prawdopodobnie pierwsza jego kolonia została założona na Itace, gdzie pełniła rolę pośredniego portu w dalszych eksploracjach. Znaczna część kolonizacji była dokonywana przez wygnanych przeciwników politycznych, do znaczących kolonii należą między innymi: Syrakuzy, Potidea czy Korkyra.

Zachowane ruiny
Świątynia Apollo – do czasu pierwszych wykopalisk w latach 90-tych XIX wieku była to jedyna widoczna pozostałość miasta. Wzniesiona w stylu doryckim za panowania Periandra w VI wieku p.n.e.

Fontanna Pejrene – marmurowy basen, do którego spływały wody Pejrene, niewielkie strumienia ze źródłem u podstaw Akrokoryntu. Tak o Fontannie pisał Pauzaniasz w II wieku p.n.e.:

Akrokorynt – wzgórze i posadowiona na nim twierdza starożytna, przebudowywana później przez Bizantyńczyków, Franków, Turków i Wenecjan. W obrębie bastionu na prawo od bramy zachowane fragmenty starożytnej murarki, datowane na około IV w. p.n.e.

Wczesnochrześcijańskie bazyliki – na terenie Koryntu i w okolicy znane są cztery wczesnochrześcijańskie bazyliki – Lechaion, Kraneion (VI wiek), Skoutela (wczesny VI wiek) oraz św. Kodratosa (VI wiek). Spośród nich największą była ta w Lechaion, do dzisiaj zachowały się jej pełne fundamenty.

Teatry – szczątkowo zachowany Odeon (mniejszy, kryty amfiteatr grecki) oraz klasyczny amfiteatr grecki z V w. p.n.e.

Inne – poza tym zachowane są pozostałości niektórych dróg w centrum Koryntu, przede wszystkim głównej drogi prowadzącej do portu Lechaion.

Bibliografia

1. Blegen, Carl W. „Corinth in Prehistoric Times”. American Journal of Archaeology, t. 24, nr 1, 1920, s. 1–13.
2. Dunbabin, T. J. „The Early History of Corinth”. The Journal of Hellenic Studies, t. 68, listopad 1948, s. 59–69.
3. Dixon, Michael D. Late Classical and Early Hellenistic Corinth: 338-196 BC. Routledge, 2014.
4. Hopper, R. J. „Ancient Corinth”. Greece & Rome, t. 2, nr 1, luty 1955, s. 2–15. Cambridge University Press.
5. Finley, John H. „Corinth in the Middle Ages”. Speculum, t. 7, nr 4, październik 1932, s. 477–99.

Opublikowano: 2 lutego, 2025